foto: Google

Pusti parkovi i ulice a kraj je školskog dana. Takav prizor na Islandu je normalan jer studenti su na vanškolskim aktivnostima ili u klubovima za muziku, ples i umjetnost ili su na izletima sa svojim roditeljima. Jednostavno rečeno aktivnostima protiv droge i alkohola je način na koji islandska omladina živi.

Danas je Island prvi u Evropi po broju tinejdžere koji nekoriste drogu, alkohol i cigarete. Procenat 15 i 16-godišnjaka koji je bio pijan pao je sa 42 procenata u 1998. godini na 5 procenata u 2016. Procenat tinejdžera koji su ikada koristili kanabis je pao sa 17 odsto na 7 odsto, te pušenje cigareta svaki dan pao je sa 23 odsto na samo 3 odsto. Ova mala država zna kako da se zaustavi zloupotreba opijnih supstanci kod omladine, ali ostatak svijeta ih ne sluša.

Način na koji je ova zemlja postigla preokret je radikalan i zasniva se na dokazima, ali se mnogo oslanjao na ono što bi se moglo nazvati “prisilan zdrav razum”. Projekat ocjenjuje značajno intenzivno i duboko proučavanje stresa u životu tinejdžera i mnogi naučnici su impresionirani koliko dobro radi.

Projekat je započet od strane američkog profesora psihologije Harvija Milkman koji je početkom devedesetih godina u svojoj doktorskoj disertaciji na osnovu istraživanja došao do zaključka da zavisnici od heroina i amfetamina koriste ove supstace da bi na različite načine pokušali da se izbore sa stresom. Načini borbe sa stresom kod mladih praktično predstavljaju “ulaznicu” u različite vrste zavisnosti, uključujući i zavisnost od pušenja, droga i alkohola.

Nakon objavljivanja pomenute doktorske disertacije, profesora Milkmana je angažovao Nacionalni institut za bolesti zavisnosti od droga u SAD, da kao jedan od istraživača pomogne u sistemskom rešavanju problema zavisnosti dobijanjem odgovora na slijedeća pitanja:

  • Zašto mladi počinju sa upotrebom droga?
  • Zašto nastavljaju da da ih koriste?
  • Kada mladi dolaze do stadijuma da postaju zavisni od droga?
  • Kada prestaju da koriste droge?
  • Kada se ponovo vraćaju drogama?

Istraživanje je pokazalo da razlozi za nastavak korištenja supstanci koje vode u zavisnost imaju veze sa hemijskim promjenama u mozgu koji generišu ove supstance. Zavisnost se razvija upravo željom za ponavljam tih promjena u mozgu. Rezultati ovog istraživanja doveli su do državnog granta od preko milion $US u 1992. g., finasiranjem projekta “Samo-otkrivanje”, koji je za osnovu imao potencijalno rešenje problema zavisnosti.

Ideja za projekat “Samo-otkrivanje“ je bila da se pronađe riješenje kako prirodnim putem da mladi proizvedu pozitivne promjene u mozgu (bez korištenja stimulansa), i kako sa ovom idejom stvoriti društveni pokret. Kreirani program liječenja je bio namenjen mladima koji ispoljavaju različite vrste zavisnosti.

Mladima koji su prisustvovali ovom programu nije dato do znanja da se radi o vrsti liječenja od zavisnosti, već je predstavljen kao program edukacije gde mladi mogu da nauče ono što ih interesuje kao npr. muzika, ples, umjetnost itd. Ideja je bila da se različitim vrstama aktivnosti kod mladih proizvedu pozitivne promijene hemije u mozgu, kao zdrava alternativa stimulisanim koje podstiču zavisnost. Paraleleno sa ovim programom edukacije, mladi su išli na treninge iz oblasti usvajanja pozitivnih životnih vještina, sa fokusom na unapređenje načina razmišljanja mladih o sebi i svom životu, kao i o načinima unapređenja odnosa sa drugim osobama.

1991. g. na osnovu rezultata svog istraživanja profesor Milkman je bio pozvan na Island da podijeli svoja saznanja i ideje iz ove oblasti. U gradu Tindar je bio angažovan kao konsultant u centru za liječenje zavisnosti adolescenata, sa idejom da pomogne u kreiranju programa koji će omogućiti djeci da rade nešto drugo, u odnosu na aktivnosti koje ih dovode i zadržavaju u zavisnosti od droga.

Gradonačelnik Rejkjavika se zainteresovao za ceo projekat, i lobiranjem je doprinijeti kreiranju nacionalnog plana za poboljšanje života mladih, pod nazivom “Omladina na Islandu”. Nacionalni plan je kreiran na osnovu podataka iz pomenutog istraživanja i rezultata rada profesora Milkmana.

Nakon donošenja nacionalnog plana krenulo se u njegovu implementaciju. Karakteristike ovog plana su bile da:

  • Nacionalni plan nije vodila država, već je upravljanje programima proslijeđeno gradovima i naseljima (decentralizacija upravljanja).
  • Veoma brzo su promjenjeni određeni zakoni. Nisu se smjele prodavati cigarete osobama ispod 18 godina, i alkohol osobama ispod 20 godina.
  • Zakonom je zabranjen boravak napolju djeci između 13 i 16 godina zimi do 22:00 sata i ljeti poslije ponoći.
  • Veza između roditelja i škola je zakonski osnažena kreiranjem organizacija roditelja u svakoj školi.

Država je značajno povećala finasiranje različtih vrsta rekreativnih aktivnosti, sa ciljem kreiranja organizovanog pristupa pozitivnim aktivnostima djece, umesto ulaska u različite vrste zavisnosti. Ova finansiranja uključuju i pomoć siromašnima koji dobijaju posebna sredstva za finasiranje aktivnosti djece.

Nacionalna organizacija roditelja “kuća i škola“ decentralizovano vodi brigu o samim roditeljima djece, kreiranjem i sprovođenjem edukativnih programa za roditelje, i potpisivanjem različitih vrsta ugovora sa roditeljima koji imaju za cilj osnaživanje veze između roditelja i djece. Fokus ovih programa jeste osnaživanje autoriteta roditelja kod djece. Kao rezultat ovog programa, u periodu od 1997. g. i 2012. godine, u uzrastu djece od 15 i 16 godina procenat djece koja često ili skoro uvek provode vikende sa roditeljima se duplirao sa 23% 1997. na 46% 2012. g. Procenat djece iz ove starosne grupe koja provode svoje vreme na sportskim aktivnostima bar 4 puta nedeljno se povećao sa 24% 1997. na 42% 2012. g.

Ovaj primjer uvođenja sistemske prevencije u obrazovanje mladih pokazuje da kada se smisleno povećaju faktori zaštite mladih (uz efikasnu edukaciju roditelja), faktori rizika povećanja bolesti zavisnosti kod mladih se smanjuju.

Trebamo napomenuti da kada bi ovaj projekat bio usvojen u drugim zemljama “islandski model” bi mogao imati veliku korist za opšte psihološke i fizičke dobrobiti miliona djece, a da se ne pominje blagajna zdravstvenih agencija i šireg društva.

Author: Lena Demirovic

OSTAVITI ODGOVOR